ΗΞΕΡΕΣ ΟΤΙ...ΛΙΓΟ ΑΠ'ΟΛΑ

Τι είναι “ποιότητα” στη μουσική;

457views

Τι είναι αυτό που λέμε «ποιότητα» στη μουσική; Είναι η μελωδία; Η πρωτοτυπία; Οι στίχοι; Η δημοτικότητα; Η ερμηνεία; Μήπως ένας συνδυασμός των παραπάνω ή τίποτα απ’ όλα αυτά; Επιπλέον, όλοι οι άνθρωποι έχουν την ίδια άποψη για το τι είναι «ποιοτικό» και τι όχι;

Μελωδία – μουσική σύνθεση

Τείνουμε να πιστεύουμε πως μια περίπλοκη και πρωτότυπη μελωδία έχει περισσότερο βάρος από μια πιο απλή. Αρκετές φορές αυτό ισχύει, καθώς καταβάλλεται περισσότερος πνευματικός κόπος για να διαμορφωθεί η πρώτη. Αντίθετα, άλλες φορές δε έχει σημασία τόσο το «τι» όσο το «πως», δηλαδή με ποιους τρόπους διαχειρίζεται ο συνθέτης κάποιο μουσικό θέμα ακόμα και απλό.

Παραδείγματα και για τις δύο περιπτώσεις μπορεί να δώσει η κλασική μουσική. Σε αυτή συναντάμε διανθισμένες μελωδίες που αναδεικνύουν τις δυνατότητες της φωνής ή του οργάνου και απρόσμενες συνδέσεις συγχορδιών που υποβάλλουν μυστηριακά μια ατμόσφαιρα. Παράλληλα όμως και απλά μοτίβα διαχειρισμένα με τέτοιο τρόπο που γίνονται εμβληματικά, όπως για παράδειγμα στην 5η συμφωνία του Beethoven και την πολύ γνωστή έναρξή της (I bet you know it). Άλλο παράδειγμα, η ελληνική λαϊκή ρεμπέτικη μουσική, που βασίζεται μεν σε απλές μουσικές φόρμες, έχει όμως ένα ιδιαίτερο, αυθεντικό χρώμα που κερδίζει την εκτίμηση και των πιο απαιτητικών.

Στίχοι

Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τους στίχους, εάν πρόκειται για τραγούδι. Εδώ η μελωδία και οι στίχοι αλληλοεπηρεάζονται. Ο έρωτας, η ελευθερία, η απώλεια, ο πόνος είναι θέματα χιλιοτραγουδισμένα. Ωστόσο, όπως είδαμε και προηγουμένως παίζει ρόλο και η διαχείριση του θέματος. Μπορεί να ακούσουμε ένα τραγούδι για τον έρωτα δέκα φορές και την ενδέκατη να το βαρεθούμε και να ακούμε ένα άλλο, πάλι για τον έρωτα, επί δέκα χρόνια και η αξία του στα αυτιά μας να μη φθείρεται καθόλου. Το πρώτο βασίζεται σε φράσεις μιας παροδικής μόδας χωρίς ουσιαστικό ειρμό, ενώ το δεύτερο κατέχεται από μια εσωτερική δύναμη των στίχων, όπου ο καθένας βρίσκει μια ξεχωριστή θέση στο μυαλό και την καρδιά μας.

Το ζήτημα της μελοποιημένης ποίησης είναι πιο περίπλοκο. Υπάρχουν ποιήματα που έγιναν γνωστά στους ακροατές μετά τη μελοποίησή τους και αγαπήθηκαν από αυτούς. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις μελοποίησης που δεν άγγιξαν το κοινό. Αυτή η σύνθεση μπορεί να χαρακτηρισθεί ποιοτική απλά και μόνο επειδή «ντύνει» τα λόγια κάποιου λογοτέχνη και ενδεχομένως είναι τεχνικά άρτια;

Επίσης, η γλώσσα των στίχων πολλές φορές καθορίζει την άποψή μας για το τραγούδι. Στο άκουσμα των ιταλικών τραγουδιών νιώθουμε έναν ξέχειλο ερωτισμό, ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνουμε το νόημα. Από την άλλη, δοκιμάστε να μεταφράσετε στα ελληνικά τους αγγλικούς στίχους π.χ. του 7 rings της Ariana Grande και το αποτέλεσμα θα είναι μια παρωδία.

Δημοτικότητα

Μια άλλη παράμετρος είναι η δημοτικότητα ή αλλιώς το pop (popular). Υπάρχει η άποψη ότι εάν κάτι είναι αποδεκτό από τη μάζα τότε έχει και ευτελή ποιότητα. Αυτό εν μέρει ισχύει και εν μέρει όχι. Θα πρέπει να σκεφτούμε τι πραγματικά είναι το pop. Λέμε ότι ο Michael Jackson και η Madonna είναι ο βασιλιάς και η βασίλισσα, αντίστοιχα, της pop μουσικής. Επιπλέον πολλοί άλλοι τραγουδιστές της εποχής μας συγκαταλέγονται σε αυτή την κατηγορία. Στην πραγματικότητα όμως, μήπως το pop είναι η δημοφιλής μουσική της εκάστοτε εποχής; Τα rock συγκροτήματα με τις πολυπληθείς συναυλίες τους τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 ήταν τότε pop. Και ακόμα πιο πίσω, όταν ο κόσμος έτρεχε να ακούσει τον μικρό Mozart και την αδερφή του να παίζουν πιάνο ή τον βιρτουόζο βιολονίστα Paganini, τότε η μουσική που σήμερα αποκαλούμε κλασική, ήταν η pop της εποχής!

Επομένως το δημοφιλές δε συνεπάγεται το μη-ποιοτικό. Η περίπτωση όμως που αυτό ισχύει είναι όταν το κέρδος τίθεται πιο πάνω από την καλλιτεχνική δημιουργία. Στην εποχή μας όλο και περισσότερο αυξάνεται η μαζοποιημένη κουλτούρα. Σε όλους τους τομείς της ζωής μας δημιουργούνται συνεχώς νέες τάσεις, οι οποίες εξαπλώνονται ραγδαία σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Έτσι και στη μουσική βιομηχανία συχνά όσο μεγαλώνει το target group, τόσο πιο απλοϊκός γίνεται ο σχεδιασμός του προϊόντος (προσοχή: λέω απλοϊκός, όχι απλός!).

Ερμηνεία

Τέλος, καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα ενός μουσικού έργου παίζει ο ερμηνευτής. Ο ερμηνευτής κοινωνεί την καλλιτεχνική δημιουργία στο κοινό, ενεργοποιεί το διάλογο με αυτό και αφήνει την παρακαταθήκη του.

Σκοπός του άρθρου δεν είναι να κατατάξουμε τα μουσικά είδη σε ποιοτικά και μη, άλλα να επισημάνουμε κάποιες παραμέτρους με τις οποίες μπορούμε να αξιολογούμε τα ακούσματά μας. Αν μη τι άλλο, ας είμαστε ανοιχτοί στο ταξίδι της μουσικής αναζήτησης, μπορεί να βρούμε κάτι για μας εκεί που δεν το περιμένουμε!

Έλλη

Leave a Response